ДОБРОДОШЛИ

У СВЕТ 

ПОЕЗИЈЕ

Добродошли у свет поезије
*AGONIJA PROSLAVE *
 ŠEST VEKOVA  KRUŠEVCA
     

       Prilikom otkrivanja Spomenika osnivaču grada knezu Lazaru u Arheološkom parku, presednik Opštine Kruševac Slobodan Jovanović, prvi put posle drugog svetskog rata, javno je govorio o bogatoj istoriji Srbije i srpskog naroda. Skraćena verzija svečane besede glasi:
        "Drugovi i drugarice, dragi gosti, građani i građanke, Vama  koji dođoste da uveličate proslavu "Šest vekova Kruševca" u ime grada slavljenika, izražavam duboku zahvalnost.
        Našoj generaciji pripala je čast i dužnost da proslavi"Šest vekova Kruševca". Ta čast je uzbudljiva i  retka, ta dužnost je radosna i časna.
        U istoriji srpskog naroda i naše zemlje redak je takav jubilej, ako nije i jedinstven u životnom luku naše generacije.
        Na ovom tlu, otkad ga naše pleme izabra za život i trajanje ni jedna ljudska naseobina ne potraja dugo. Ovde se bivakovalo u zvegovima, na zastancima u šumama, u hajdučkim četama. Ovaj kraj Srbije se u proteklih šest vekova često praznio i pusteo. Ovde se posle Lazarice, Ljubostinje, Ravanice, malo stiglo da gradi za večnost i pamćenje potomcima.
         Gradovi nisu mogli da nastanu tu gde se privremeno živelo i za goli opstanak vazda borilo.Kruševac je onaj srpski srednjevekovni grad koji se zače 1371, godineodlukom i neimarstvom kneza Lazara
i koji kroz nekoliko vekova rušenja i požara, ratova i okupacija, nekako opstade,imenom i kamenom, Lazaricom i Lazarevom kulom, dotraja do naših dana. Dotraja da ga danas gradimo u veliki savremeni grad, civilizovan i socijalistički, grad industrije i kulture, grad stvaralaštva i humanog življenja na stranama ispod Bagdale i između Morave i Rasine.
        Samo takav savremen, materijalno razvijen, duhovno uspravljen i obogaćen Kruševac i njegovi radni ljudi mogli su da donesu odluku da proslava "Šest vekova postojanja grada" bude obeležena stvaranjem novih materijalnih i duhovnih vrednosti, koje će buduće generacije da podstiču na čuvanje pozitivnih tradicija i koje će da ih pokreću na nova stvaralaštva i borenja. I mi počesmo da gradimo i dograđujemo  šest i završismo do ovog dana pet, odlučismo i počesmo restauraciju starih gradskih česama, izgradnju Trga kosovskih junaka, objavismo tri knjige o Kruševcu, postavljamo tri skulpture i dve velike freske, organizujemo veliki naučno-istorijski
simpozijum, otvaramo izložbu privrednih dostignuća grada itd.
         U nizu takvih i sličnih poduhvata građani Kruševca
odlučiše da osnivaču grada, Srpskome knezu Lazaru za postavljeni kamen temeljac, za ime gradu, za pesmu o njemu i za uzdahnutu mu dušu, odaju posebnu počast, podizanjem spomenika u Lazarevom gradu.
          Danas kada u slobodnoj zemlji i socijalističkoj epohi govorimo o knezu Lazaru i neimarskoj tradiciji naše istorije, naše misli nisu okrenute onom knezu koji je svojom pogibijom na Kosovu Polju postao oličenje svesne žrtve, - "blagočastija nepokolebami stub", "blagorazumlja pučina i mudrosti dubina","ognjeni un i stranim
zaštitnik", kako je njegov sin i naslednik Stefan Lazarević u trenucima svojih pobeda, zapisao na stubu na mestu bojišta.
         Slavom i mučeništvom ovenčani Lazar, bio je potreban ugroženim naslednicima u borbi da se održi njegova loza i nastavi njegova politika. Takvog ga je i narod u predanju prihvatio da bi potomstvu u vremenu bezizlaznog stradanja, iz daljine prošlosti svetleo kao "vinova Danica".
         O Lazaru koji posle Maričke bitke postaje svestan ogromnog značaja svoje uloge u političkom i kulturnom životu srpskog naroda,
izgradnja Kruševca je i trenutak Lazareve svesnosti i obaveze; o Lazaru koji je upro oči u nemanjićku tradiciju, uskladio sa njom svu svoju političku delatnost; o surovom vlastodršcu Lazaru koji je satirao svoje protivnike da bi utro put jedinstvu srpskih zemalja; o čoveku koji je svoje kćeri udao za okolne gospodare i tako jačao moć i bezbednost; o Lazaru koji nije menjao skromnu titulu kneza, a uzeo buktinju državne vlasti u  svoje ruke; o knezu samodržcu srpskih zemalja koji ni u jednom trenutku nije kralju Tvrtku I osporo
titulu kralja Srbije; o knezu Lazaru koji je postao mit srpske oslobodilačke misli i težnje za nacionalnom samostalnošću, govoriće se na jesen na impozatnom naučnom skupu. Naše misli danas okrenute su prema onom knezu Lazaru čije se sedište silom istorijske nužde sedamdesetih godina XIV veka našlo u ovom delu Pomoravlja, ranije zanemarenom, a zahvaljujući njegovom delu pretvorenom  u predeo po kome se uz nova sela, plodna polja i pasišta puna živog blaga, rascvetala izuzetna kulturna i neimarska delatnost; prema onom knuzu Lazaru koji na ovom području otvori širom vrata učenim ljudima i ojađenim beguncima iz okolnih zemalja,
prema čoveku i knezu koji je bio veliki borac protiv neslobode; okrenute su prema knezu Lazaru graditelju i branitelju gradova, zdanja, mira i slobode.
        Od ogromnog je istorijskog značenja  Lazareva graditeljska delatnost. U njegovo vreme, u Pomoravlju niče čitav niz tvrđava - gradova: Kruševac, Stalać, Sveti Roman, Bovan,Brvenik na Ibru, Borač kod Knića, Županjevac kod Kragujevca, Koprijan kod Niša,  i čitav niz znamenitih crkvenih zdanja: Lazarica, Ravanica, Gornjak i Sveti Arhanđeli u Mojsinju. Velika ostvarenja, kao crkva utvrđenog manastira Ravanice iz 1381. godine, a naročito dvorska crkva u Lazarevom gradu Kruševcu, tzv. Lazarica iz oko 1375. godine, predstavljaju uvod u poslednju veliku epohu srpske srednjovekovne umetnosti, trajan umetnički uzlet, koji je presudno uticao na čitavo neimarstvo naše, čak do XIX veka. Ti  građevinski oblici, sagledani i stvoreni u Lazarevom Pomoravlju, predstavljaju i jedan uzbudljivi duhovni most koji je Moravska Srbija usred svojih grčevitih borbi sa  Otomanskom imperijom postavljala na sve strane i u onom graničarskom pojasu  preko Save i Dunava i u susednim vlaškim kneževinama. Kao da su u jednom trenutku sve stvaralčke snagebile usredsređene da izraze svu duhovnu moć  i težnju jednog umurućeg društva. I u drugim vidovima umetničke nadgradnje, Lazareva Moravska Srbija predstavljala je veliko sabiralište, plodni rasadnik, u kojem su delali učeni ljudi i u gotovo grozničavom radu, hitro su proticale burne decenije tadašnje srpske države. Sa visokih skela kao da nisu silazili zidari, tesari i živopisci, a to Lazarevo gradozidanije budilo je nadu i jačalo snagu naroda za otpore pred silama i osvajačima. Šireći moć duhovnih vrednosti stvorenih u Kruševcu i Pomoravlju rečito dokazuje činjenica da je ova kultura predstvljala i glavna narodna uporišta u dugim vekovima turske okupacije, o čemu svedoči trajna i neprolazna lepota našeg narodnog pesništva.
       U svakoj ozbiljnoj istorijskoj prekretnici srpskog naroda, bilo je moguće i neophodno posezati za nataloženim pozitivnim vrednostima, dovoljno moćnim da nikada ne presahne njihovo aktivno narodno-oslobodilačko i stvaralačko značenje i podsticaj. Slaveći osnivača grada, mi se danas sa zahvalnošću sećamo i onih bezbrojnih hiljada marljivih ruku koje su sebe ugradile u neimarske podvige, u dela koja mogu da postanu nadahnuće da i naša socijalistička epoha nastavi da pobedonosno stvara dela dostojna njenih naprednih i čovekoljubivih snova. Ukoliko jedan grad i jedan narod više teži visini, utoliko mora da dublje pušta korene u dubinu: ta dva kretanja treba da imaju prirodne, uzajamne i usklađene odnose. Upravo tako je shvatanje našeg grada i to je pokretačka razvojna osnova Kruševca, koji je uvek razlikovao konzervativnu reakcionarnu nacionalnu mitomaniju od narodne i istorijske korenite, oslobodilačke, demokratske i graditeljske tradicije. Ta borilačka, neimarska i oslobodilačka tradicija u našem kraju itekako je bila delotvorna u podizanju i razvijanju nardnooslobodilačkog ustanka 1941. godine i u teškim borbama i trenucima Rasinskog partizanskog  odreda. Ta oslobodilačka i borilačka tradicija zakonito se uliva u socijalistički humanizam koji je osnova i duh jugoslovenskog samoupravnog socijalizma. Poštujući naše humano i progresivno zavičajno korenje, mi razvijamo svest o sebi i svojoj moći  i  razgaramo nadu u budućnost. U drevni letopis našeg "Šest vekova strog grada Kruševca", neka se i ubuduće upisuju zlatni listovi njegovog duhovnog i materijalnog preobražaja.
        Podizanje spomenika knezu Lazaru, ovim činom pošte naša generacija potvrđuje stvaralački, borilački, progresivni i oslobodilački kontinuitet naroda ovog kraja, od boja na Kosovu do ustanka XIX veka, ratova od 1912. do  1918. godine, Narodnooslobodilačke borbe, do stvaranja humanističkih samoupravnih odnosa u našem društvu.
        Izuzetno sam obuzet radošću i uzbuđen poverenjem i čašću koja mi je ukazana od grada Kruševca, da otkrijem Spomenik osnivaču grada knezu Lazaru i tim činom obogućim svima Vama emotivni i umetnički doživljaj graditelja Kruševca, skulptorsko delo izvanrednog umetnika Nebojše Mitrića, vajara koji se plemenito i nadahnuto ugradi u naš grad koji mu duguje zahvalnost i
poštovanje.
         Narodnom muzeju u Kruševcu predajem spomenik na čuvanje kao dragocenu kulturno- istorijsku i umetničku vrednost grada..."



Izvodi iz knjige *AGONIJA PROSLAVE*
 Miodraga Bate Jovanovića

                На врх стране                             

PRIKAZI KNJIGA

AGONIJA PROSLAVE

*AGONIJA PROSLAVE *
 ŠEST VEKOVA  KRUŠEVCA
     
  Knjiga " Agonija proslave"  Miodraga Bate Jovanovića, prvi put do sada, na zanimljiv način, iznosi neposredna svedočanstva o partijskom stradanju Kruševca i njegovog presednika Slobodana Jovanovića. Povod je bila proslava "Šest vekova Kruševca" iz 1971. godine, koja je od komunističkog režima okarakterisana kao nacionalistička i dugo je uzbuđivala srpsku i jugoslovensku javnost.

      Autor, kome je ovo publicistički prvenac, uspeo je da prikupi i obradi malo poznatu gradju, koju, uz kratka tumačenja, iznosi u jednom dokumentarnom, hronološkom skladu. Obradjena su aktuelna zbivanja, pre, u toku i posle proslave. Tako je obuhvaćen duži vremenski period, čiji se tragovi i sada odražavaju u burnoj istoriji Kruševca i srpskog naroda. Veliki napor autora pretočio se u autenticno štivo, sa posebno zanimljivim i aktuelnim sadržajem.
               Recenzent - Žarko Nikolić

Knjiga se može naručiti
pouzećem kod autora
Miodraga Bate Jovanovića
 na telefon 037 28121
po ceni od 400,00 dinara.